Bruksizm (Diş Sıkma)

Bruksizm, kişinin dişlerini istemsiz olarak sıkması, gıcırdatması veya çene kaslarını gereğinden fazla kasmasıyla karakterize bir durumdur. Halk arasında çoğunlukla diş sıkma veya diş gıcırdatma olarak bilinir.

Bruksizm yalnızca gece uykuda ortaya çıkmaz. Uyku bruksizmi uyku sırasında görülürken, uyanıklık bruksizmi gün içerisinde dişlerin uzun süre birbirine bastırılması veya çenenin farkında olmadan kasılması şeklinde ortaya çıkabilir.

Bazı kişiler yıllarca dişlerini sıktığının farkında olmayabilir. Sabahları çenede yorgunluk, şakaklarda ağrı, dişlerde hassasiyet veya diş yüzeylerinde aşınma gibi bulgular zaman içerisinde ortaya çıkabilir.

Dentsmile Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde Üsküdar bruksizm ve diş sıkma tedavisi planlanırken yalnızca dişlerdeki aşınmaya değil; çiğneme kaslarına, çene eklemine, dişlerin mevcut durumuna ve hastanın şikâyetlerine birlikte bakılır.

Bruksizm Belirtileri Nelerdir?

Bruksizm her hastada aynı belirtileri oluşturmaz. Bazı hastalarda temel problem dişlerde aşınmayken bazılarında çene ve yüz kaslarındaki ağrı daha belirgin olabilir.

Bruksizmle ilişkili olabilecek bulgular arasında;

• Sabahları çene kaslarında yorgunluk ve gerginlik,

• Diş sıkma veya gıcırdatma,

• Diş yüzeylerinde aşınma,

• Dişlerde çatlak veya kırık oluşması,

• Dolgu ve restorasyonlarda tekrarlayan kırılmalar,

• Dişlerde hassasiyet,

• Çene ve yüz bölgesinde kas ağrısı,

• Şakak bölgesinde ağrı,

• Çene eklemi çevresinde rahatsızlık

yer alabilir.

Uyku sırasında diş gıcırdatan kişiler bazen durumun kendileri tarafından değil, aynı ortamda uyuyan kişiler tarafından fark edildiğini belirtir.

Bununla birlikte bu belirtilerin her biri tek başına bruksizm tanısı koymak için yeterli değildir. Özellikle yüz, baş ve çene bölgesindeki ağrıların farklı nedenleri bulunabileceğinden muayene önemlidir.

Diş Sıkma Neden Olur?

Bruksizmin tek bir nedeni olduğunu söylemek doğru değildir.

Özellikle uyanıklık bruksizminde stres, yoğun konsantrasyon ve bazı davranışsal alışkanlıklar çene kaslarının uzun süre kasılı tutulmasıyla ilişkili olabilir. Ancak her diş sıkma problemini yalnızca strese bağlamak doğru bir yaklaşım değildir.

Uyku bruksizmi ise uyku sırasında ortaya çıkan kas aktivitesiyle ilişkili daha farklı bir süreçtir.

Bazı ilaçlar, sigara, yüksek miktarda kafein veya alkol tüketimi ve bazı uyku bozuklukları bruksizmle ilişkili olabilir. Hastanın tıbbi geçmişi ve kullandığı ilaçlar bu nedenle değerlendirme sırasında önem taşır.

Özellikle belirgin horlama, uykuda nefes kesilmesi veya gündüz aşırı uyku hali gibi belirtiler bulunuyorsa olası uyku bozuklukları açısından ayrıca değerlendirme gerekebilir.

Bruksizm Dişlere Zarar Verir mi?

Yoğun ve uzun süre devam eden bruksizm bazı hastalarda dişler üzerinde belirgin mekanik yük oluşturabilir.

Zaman içerisinde dişlerin çiğneme yüzeylerinde aşınmalar gelişebilir. Mevcut dolgular, porselen restorasyonlar veya diğer protetik çalışmalar da aşırı kuvvetlerden etkilenebilir.

Dişlerde meydana gelen her aşınmanın nedeni bruksizm değildir. Asit erozyonu, yanlış fırçalama ve farklı mekanik faktörler de diş dokusunda kayba neden olabilir.

Bu nedenle aşınmanın şekli ve nedeni değerlendirilmeden yalnızca görüntüsüne bakılarak diş sıkma tanısı konulmamalıdır.

Bruksizm Çene Eklemine Zarar Verir mi?

Diş sıkma ve çene kaslarının aşırı kullanımı bazı hastalarda çiğneme kaslarında ağrı ve yorgunlukla ilişkili olabilir. Bruksizm ile temporomandibular eklem (TME/TMJ) rahatsızlıkları arasında da ilişki bulunabilir.

Ancak çene eklemi rahatsızlıklarının tamamının bruksizmden kaynaklandığını söylemek doğru değildir.

Çeneden ses gelmesi, ağız açmada kısıtlılık veya çene kilitlenmesi gibi belirtiler bulunuyorsa çene eklemi ayrıca değerlendirilmelidir.

Bruksizm Nasıl Teşhis Edilir?

Değerlendirmede hastanın şikâyetleri ve tıbbi geçmişi ayrıntılı olarak dinlenir.

Dişlerin yüzeylerinde aşınma, çatlak veya kırık bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Dolgu ve diğer restorasyonların durumu değerlendirilir.

Çiğneme kaslarında hassasiyet olup olmadığı incelenir ve gerekli durumlarda çene eklemi muayenesi yapılır.

Hastanın uyku sırasında diş gıcırdatma öyküsü, sabah ortaya çıkan şikâyetleri ve gün içerisinde dişlerini sıkıp sıkmadığı da değerlendirmeye yardımcı olur.

Her hastada ileri tetkik gerekmez. Ancak uyku bozukluğundan şüphelenilen belirli durumlarda ilgili uzmanlık alanları tarafından ek değerlendirme veya uyku incelemeleri gerekebilir.

Bruksizm Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bruksizm tedavisinde herkese uygulanabilecek tek bir yöntem bulunmaz.

Tedavinin amacı hastanın şikâyetine göre değişebilir. Bazı hastalarda öncelik dişleri aşırı kuvvetlerden korumakken, bazı hastalarda çiğneme kaslarındaki ağrı ve gerginliğin kontrol altına alınması daha önemlidir.

Hastanın durumuna göre;

• Diş sıkma alışkanlığının fark edilmesine yönelik davranışsal düzenlemeler,

• Çene kaslarını gereksiz yere kasan alışkanlıkların azaltılması,

• Uygun egzersizler,

• Gerekli durumlarda fizik tedavi,

• Oklüzal splint (gece plağı),

• Dişlerde oluşmuş hasarların restorasyonu,

• Altta yatan başka bir problem bulunuyorsa buna yönelik değerlendirme

tedavi planının bir parçası olabilir.

Özellikle gündüz diş sıkma alışkanlığı bulunan hastalarda gün içerisinde dişlerin sürekli temas halinde olmaması gerektiğinin fark edilmesi önemlidir. Normal dinlenme pozisyonunda çene kasları rahat olmalı ve dişler sürekli birbirine bastırılmamalıdır.

Bruksizmde Gece Plağı Kullanımı

Gece plağı veya oklüzal splint, bruksizm tedavisinde en sık kullanılan koruyucu yöntemlerden biridir.

Kişiye özel hazırlanan uygun bir splint, özellikle uyku sırasında dişlerin birbirine doğrudan temasını azaltarak dişlerin ve mevcut restorasyonların aşırı kuvvetlerden korunmasına yardımcı olabilir.

Ancak gece plağının bruksizmin nedenini ortadan kaldıran kesin bir tedavi olduğunu söylemek doğru değildir.

Plağın hastanın diş yapısına ve kapanışına uygun hazırlanması gerekir. Uzun süre kontrol edilmeden kullanılan uygun olmayan plaklar istenmeyen sonuçlara neden olabilir.

Bu nedenle internetten veya standart ölçülerde alınan hazır plaklar yerine, gerekli görüldüğünde hastaya özel hazırlanmış ve hekim tarafından takip edilen apareyler tercih edilmelidir.

Diş Sıkmada Botulinum Toksin Uygulaması

Bazı hastalarda çiğneme kaslarının aşırı aktivitesinin yönetilmesi amacıyla botulinum toksin uygulamaları değerlendirilebilir.

Uygulama özellikle masseter gibi çiğneme kaslarının aktivitesini belirli bir süre azaltmayı amaçlar. Ancak etkisi kalıcı değildir ve her bruksizm hastası için gerekli veya uygun değildir.

Botulinum toksin uygulamasının bruksizmin altında yatan bütün nedenleri ortadan kaldıran bir tedavi olarak görülmemesi gerekir.

Hastanın kas yapısı, şikâyetleri ve diğer tedavi seçenekleri değerlendirildikten sonra uygun vakalarda tedavi planının bir parçası olarak düşünülebilir.

Bruksizm Sonucu Aşınan Dişler Düzeltilir mi?

Uzun süreli diş sıkma ve gıcırdatma sonucunda dişlerde belirgin aşınmalar oluşmuşsa yalnızca bruksizmin kontrol edilmesi yeterli olmayabilir.

Diş dokusundaki kaybın miktarına göre kompozit restorasyonlar, onley veya kuron gibi restoratif tedaviler değerlendirilebilir.

İleri aşınmalarda dişlerin boyu, kapanış ilişkileri ve çiğneme fonksiyonu birlikte ele alınarak daha kapsamlı bir tedavi planı gerekebilir.

Burada önemli olan restorasyon yapılmadan önce veya restorasyonla birlikte aşırı kuvvetlerin de yönetilmesidir. Aksi halde yeni yapılan restorasyonlar da yüksek kuvvetlere maruz kalabilir.

Üsküdar'da Bruksizm ve Diş Sıkma Tedavisi

Dentsmile Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde Üsküdar bruksizm tedavisi planlanırken dişlerin, çiğneme kaslarının ve gerektiğinde çene ekleminin birlikte değerlendirilmesine önem veriyoruz.

Diş sıkmanın oluşturduğu aşınmalar, mevcut restorasyonların durumu, kas hassasiyeti ve hastanın gece veya gündüz ortaya çıkan şikâyetleri incelendikten sonra kişiye özel bir yaklaşım oluşturulur.

Gerekli hastalarda oklüzal splint, davranışsal düzenlemeler, kaslara yönelik tedaviler ve dişlerde meydana gelen hasarların restorasyonu birlikte değerlendirilebilir.

Temel yaklaşımımız, bruksizmi yalnızca “gece diş sıkma” olarak değerlendirmek yerine dişleri, çiğneme kaslarını ve çene eklemini birlikte ele alarak hastanın mevcut şikâyetlerine ve uzun dönem ağız sağlığına uygun bir tedavi planı oluşturmaktır.